اخبار مرتبط
سیستم‌های هوشمند حمل‌ونقل (ITS): تجربه ژاپن و چشم‌انداز ایران
سیستم‌های هوشمند حمل‌ونقل (ITS) به مجموعه فناوری‌هایی گفته می‌شود که با جمع‌آوری اطلاعات، پردازش آن و ارسال فرمان یا اطلاعات به رانندگان و تجهیزات، حمل‌ونقل را ایمن‌تر، روان‌تر و کم‌مصرف‌تر می‌کنند. ژاپن یکی از کشورهایی است که زودتر از بسیاری دیگر این فناوری‌ها را در مقیاس ملی به کار گرفت. نگاه به مسیر ژاپن، برای برنامه‌ریزی توسعه ITS در شهرهای ایران درس‌های مفیدی دارد.
ITS دقیقاً شامل چه چیزهایی است؟
- کنترل هوشمند تقاطع: چراغ‌هایی که زمان سبزشان را با حجم واقعی ترافیک تنظیم می‌کنند.
- مراکز کنترل ترافیک: پایش و فرماندهی شبکه تقاطع‌ها از یک مرکز.
- اطلاع‌رسانی به رانندگان: تابلوهای پیام متغیر، اطلاعات ترافیک لحظه‌ای در مسیریاب‌ها و رادیو.
- عوارض الکترونیکی: پرداخت خودکار عوارض بدون توقف.
- اولویت‌دهی به حمل‌ونقل عمومی و امدادی: سبز شدن هوشمند چراغ برای اتوبوس و آمبولانس.
- اجرای قانون: ثبت خودکار تخلفاتی مثل عبور از چراغ قرمز و سرعت غیرمجاز.
تجربه ژاپن
توسعه ITS در ژاپن با یک ویژگی مهم همراه بود: برنامه‌ریزی ملی و هماهنگ. به جای اینکه هر شهر یا هر شرکت جداگانه و با استانداردهای خود عمل کند، دولت، پلیس، سازندگان خودرو و شرکت‌های فناوری روی چارچوب‌ها و استانداردهای مشترک توافق کردند. دو نمونه شناخته‌شده این رویکرد:
- سامانه اطلاعات ترافیک خودرو (VICS): از اواسط دهه ۱۹۹۰ اطلاعات ترافیک و تصادف را مستقیماً به دستگاه‌های مسیریاب داخل خودرو می‌فرستد تا راننده پیش از رسیدن به گره ترافیکی مسیر دیگری انتخاب کند.
- عوارض الکترونیکی (ETC): از اوایل دهه ۲۰۰۰ در آزادراه‌ها راه‌اندازی شد و به‌سرعت فراگیر شد. حذف توقف در ایستگاه‌های عوارض، یکی از عوامل اصلی ترافیک آزادراه‌ها را از بین برد.
درس اصلی تجربه ژاپن این است که ارزش ITS زمانی آشکار می‌شود که اجزای آن به هم متصل باشند: اطلاعاتی که از حسگرهای تقاطع جمع می‌شود، هم برای کنترل چراغ‌ها به کار می‌رود، هم برای اطلاع‌رسانی به رانندگان و هم برای برنامه‌ریزی بلندمدت.
وضعیت ایران
ایران در دو دهه گذشته گام‌های مهمی در ITS برداشته است. مراکز کنترل ترافیک در کلان‌شهرها راه‌اندازی شده‌اند، بسیاری از تقاطع‌های اصلی به کنترلرهای هوشمند و معکوس‌شمار مجهز شده‌اند، دوربین‌های ثبت تخلف در شهرهای بزرگ گسترده شده‌اند و در سال‌های اخیر دریافت الکترونیکی عوارض در آزادراه‌ها هم آغاز شده است.
با این حال، چند چالش همچنان وجود دارد:
- ناهمگونی تجهیزات: در یک شهر ممکن است کنترلرهایی از چند سازنده مختلف با پروتکل‌های متفاوت نصب شده باشند که اتصال همه آن‌ها به یک مرکز کنترل را دشوار می‌کند.
- فاصله کلان‌شهرها و شهرهای متوسط: بسیاری از شهرهای متوسط هنوز تقاطع‌های پیش‌زمان‌بندی‌شده با برنامه ثابت دارند.
- نگهداری: لوپ دتکتورهایی که در حفاری‌ها آسیب دیده‌اند و تعمیر نشده‌اند، تقاطع هوشمند را عملاً به تقاطع زمان ثابت تبدیل می‌کنند.
- وابستگی به واردات: تحریم‌ها تأمین قطعه و پشتیبانی تجهیزات خارجی را دشوار کرده و اهمیت تولید داخلی را بیشتر کرده است.
چشم‌انداز: چه باید کرد؟
- استانداردسازی: همان‌طور که ژاپن نشان داد، توافق روی استانداردهای مشترک ارتباطی، پیش‌شرط اتصال تقاطع‌ها به مراکز کنترل است.
- هوشمندسازی تدریجی تقاطع‌ها: شروع از تقاطع‌های پرحجم و تبدیل کنترلرهای زمان ثابت به کنترلرهای هوشمند محلی، کم‌هزینه‌ترین گام با بیشترین اثر است.
- اتصال به مرکز: تقاطع‌های هوشمند وقتی به یک سامانه کنترل مرکزی متصل شوند، امکان هماهنگی محوری و پایش خرابی‌ها فراهم می‌شود.
- اولویت‌دهی به حمل‌ونقل عمومی: اولویت‌دهی به اتوبوس و خودروهای امدادی با هزینه نسبتاً کم، کارایی حمل‌ونقل عمومی را بالا می‌برد.
- تکیه بر تولید داخلی: تجهیزات ساخت داخل، از کنترلر تا معکوس‌شمار، تأمین قطعه و پشتیبانی بلندمدت را تضمین می‌کنند.
جمع‌بندی
تجربه ژاپن نشان می‌دهد ITS پروژه‌ای یک‌باره نیست، بلکه مسیری بلندمدت است که با برنامه‌ریزی، استاندارد مشترک و اتصال اجزا به هم به نتیجه می‌رسد. شهرهای ایران زیرساخت‌های اولیه را دارند؛ گام بعدی، هوشمندسازی گسترده‌تر تقاطع‌ها و یکپارچه کردن آن‌هاست. شرکت مهندسی بهینه‌سنج از سال ۱۳۷۸ در طراحی و تولید تجهیزات کنترل ترافیک و اجرای پروژه‌های تقاطع هوشمند فعال است. برای مشاوره با کارشناسان ما تماس بگیرید: ۰۳۱-۳۳۸۷۳۹۹۸.